Gıda Katkı Maddeleri

Merhaba değerli aileler. Son yıllarda gelişen teknoloji ile birlikte artık gıdalarda birçok katkı maddeleri kullanılmakta ve bu katkı maddeleri mevsiminde olmasa da birçok sebze meyveyi tüketebilmeye olanak sağlamaktadır. Ayrıca hazır gıdalar da yine katkı maddelerinin çoğunlukla kullanıldığı besin grubu olarak karşımıza çıkmaktadır. Gıda katkı maddeleri denildiğinde ise herkesin aklına, laboratuvarda üretilen toksik maddeler gelmekte ve “katkı maddesi” terimi tamamıyla sağlığa zararlı olarak addedilmektedir.

Elbette insan sağlığına zararlı olabilecek katkı maddelerinin yanında, uygun doz ve içerikte kullanıldığı takdirde zararları olmayanlar da mevcuttur. Şu anda hali hazırda belirli oranlarda kullanıldığında zararlı olmadığı tespit edilip, Amerikan Gıda Güvenliği Ajansı (FDA) tarafından onaylı ve tüm dünyada kullanılan 3000’e yakın gıda katkı maddesi bulunmaktadır.

Katkı Maddelerinin Kullanılma Amaçları:

Katkı maddelerinin kullanılma amaçlarını sıralayacak olursak;

  1. Gıdaların erken bozulmasını engellemek,
  2. Gıdaların besin değerlerinin artmasını sağlamak,
  3. Gıdalara lezzet katarak, daha canlı renkte olmalarını sağlamak,
  4. Gıdaların tat ve dokularını canlı tutmak

Katkı Maddelerinin İsimleri: Kulağa İlginç Geliyor

Katkı maddelerinin isimleri ilk bakıldığında kulağa ilginç gelebilir. Tabi bu konuda da bilgi kirliliği mevcut olup aslında bazı katkı maddelerinin günlük pratik kullanımda olan isimlerini bildiğimizde, bu katkı maddelerini bizlerin de kullandığını göreceğiz. Örneğin; içerikte “Sodyum klorid” olarak belirtilen katkı maddesinin “Tuz” anlamına geldiğini bilirsek, bu katkı maddesini bizzat bizlerin yemek yaparken kullandığının farkına varacağız. “Askorbik asit” olarak bilinen katkı maddesi “Vitamin C”dir. Yine “alfa-tokoferol” olarak adlandırılan katkı maddesinin bildiğimiz adı “Vitamin E”dir. Tabi ki buradan bütün katkı maddeleri bildiğimiz isimlere sahip anlamı çıkmamaktadır. Esas vurgulamak istediğimiz nokta; bütün besin maddeleri, aynı insan yapısında da olduğu gibi kimyasal maddelerden oluşmaktadır. Bu katkı maddelerinin içeriklerinin gıdalarda belirtilmesi, o gıdaya eklenen katkı maddelerinin denetlendiğini göstermektedir. Esasında üretilme metodu ve içeriğinde ne olduğu belirtilmeyen, “organik veya doğal” etiketi altında pazarlanan ürünlerin hangi katkı maddelerini ne oranda içerdiği bilinmeyeceğinden bu gıdaları tüketirken daha dikkatli olmamız gerekecektir.

Sıklıkla kullanılan katkı maddeleri; şeker, tuz, mısır şurubu, Vitamin C, Vitamin E, bütillenmiş hidroksianisol (BHA) ve bütillenmiş hidroksitoluen (BHF)’dir. Bu katkı maddeleri gıdaların raf ömrünü uzatmakta, yağ ve yağ asitlerinin kimyasal reaksiyona girerek kötü kokulu olmasını önlemekte, renk ve doku değişikliğini önlemektedir. Katkı maddeleri aynı zamanda paket yapımında da kullanılmakla birlikte bu kullanım için ayrıca onaylanması gerekmektedir.

Katkı Maddeleri: Güçlendirici ve Zenginleştirici Kullanımı

Bazı katkı maddeleri gıdaların spesifik olarak besinsel açıdan daha zengin olmasını sağlamaktadır. Bu zenginleştirme işlemi, hammaddelerin fabrikasyon sırasında işlenmesi sırasında kaybedilen temel besin maddelerinin tekrar yerine konulmasını sağlar. Örneğin tahıl öğütüldüğünde B vitamini kaybedilmekte, bu amaçla beyaz un ve pirinç, bir katkı maddesi olan B vitamini eklenerek zenginleştirilmektedir. Aynı zamanda bir halk sağlığı tedbiri olarak da belirli katkı maddeleri gıdalara, insanların sağlıklı kalmalarını sağlayacak temel besin maddeleri açısından yeterli miktarda tüketimi garanti edecek şekilde güçlendirilmiş ve zenginleştirilmiştir. Yine sütlere eklenen vitamin D, un ve tahıllara eklenen demir ve folik asit başka örnekler olarak verilebilir.

Sonuç olarak her zaman göz önünde bulundurulması gereken, her insanın metabolizması, bağışıklık sistemi kendine özgü olup, bir kişide etki göstermeyen bir etken başka birisinde farklı etkilere yol açabilir. Örnek vermek gerekirse bazı spesifik besin maddeleri ya da katkı maddeleri farklı etkilere yol açabilirken farklı bir çocukta hiçbir etki gözlenmeyebilir. Eğer spesifik olarak bir gıdanın, katkı maddesinin çocuğunuzda beklenmeyen etkilere yol açtığını düşünüyorsanız mutlaka kendi çocuk doktorunuzla iletişime geçmenizi öneriyoruz. Bahsi geçen bu öneriler genel öneri olarak yazılmakta olup Türk Pediatri Kurumu Beslenme Platformu olarak mutlaka kendi çocuk doktorunuzla iletişimde olmanızı öneriyoruz.

Sizlerle şuan ki bilimsel veriler çerçevesinde bu yazımızı paylaşırken vermek istediğimiz mesajlar şunlardır:

  • Eğer doğal yoldan elde edilmiş, gerekli sağlık kontrolleri yapılmış, hijyen kurallarına uygun ve varsa katkı içeriklerini belirten gıda maddeleri bulma ve tüketme imkanımız varsa öncelikle tercih edilmesi gereken gıdalar, hazır katkılı gıdalar değil de, bu gıdalardır!
  • Eğer üreticiler tarafından bizlerin tüketeceği gıdalarda yazımızda belirttiğimiz çeşitli nedenlerden dolayı katkı maddesi kullanılacaksa, bunların neler olduğunun ve hangi dozlarda kullanıldığının belirtilmesi gerekmektedir.
  • Bir katkı maddesinin sağlığımıza zarar vermemesi için, belirli zaman diliminde sağlık otoritelerinin kontrollerinden geçerek bu etkisinden emin olduğu zaman ancak gerekli yasal izinlerin verildiğini bilmemiz gerekmektedir.
  • Yine katkı maddesi olarak kullanılan bazı maddelerin aslında bizlerin gündelik hayatta da kullandığımız, doğal gıdalardan üretilen ürünler olduğunu bilmemiz gerekmektedir.
  • Son olarak; özellikle alerjen çocuklarımızın katkı maddeli gıdaları tüketmeleri onlar için ekstra bir alerji riski taşıdığından bu konuda son derece dikkatli olunması, gerekmedikçe denenmemesi gerekmektedir.

İçerikte Belirtilen Katkı Maddesi Adı

Bildiğimiz ve Pratikte Kullandığımız Adı

Sodyum Klorid

Tuz

Askorbik asit

Vitamin C

Alfa-tokoferol

Vitamin E

 

Gıdaların İşlenmesi Sırasında Kaybolan Temel Besin Maddeleri

İşlenen gıda

Zenginleştirme için katılan katkı maddesi

Tahıl

Vitamin B

Un ve Tahıl

Demir, Folik asit

Süt

Vitamin D