Hangisini Tercih Edelim: Meyve Suyu? Komposto? Hoşaf?

Yaz geldi çattı ve havaların çok sıcak olduğu şu günlerde bizler kadar çocuklarımız da serinleten içecekler istemektedir. Tabi ki öncelikle şunu belirtmeliyiz; çocuklarımızın çeşitli şekilde (terleme, nefes alma, tuvaletini yaparak) kaybettiği vücut sıvısının yerine konulmasına ilk tercih her zaman su olmalıdır. Hatta çocuklarımız su içmeyi genellikle ihmal etmekte ve bu da çoğunlukla hafif fakat bazen de daha şiddetli şekilde ortaya çıkabilen vücut sıvısının kaybı olarak tarif edebileceğimiz dehidratasyon tablosuna neden olabilmektedir. Bu durumda çocuklarımızın beyin fonksiyonları, zeka seviyeleri, barsak faaliyetleri, kalp-damar-böbrek gibi hayati organları etkilenebilmektedir. Örneğin baş ağrısının sık ama ihmal edilen sebeplerinden birinin de günlük yeterli miktarda su alımının olmaması sonucunda oluşabildiğini biliyor muydunuz?

İlk Tercih: Her Zaman Su

Su ile ilgili kısa bir bilgilendirme yaptıktan sonra yazımıza kaldığımız yerden devam edeceğiz. Ne kadar su tüketilmesi ile ilgili pratik bilgi verelim. Bardak bilgisini de akılda daha kalıcı olduğu için paylaşmak istedik.

  • 1-3 yaş arası: 4 bardak
  • 4-8 yaş arası: 5 bardak
  • 9-13 yaş arası: 6-7 bardak
  • 14-18 yaş arası: 6-8 bardak

** 1 bardak=250 mL olarak hesaplanmıştır.

Su ile ilgili önemli bir bilgi olan “önerilen tüketim miktarı” bilgisini paylaştıktan sonra isterseniz başlıkta belirttiğimiz ana konulara tek tek değinelim.

Meyve Suyu mu? Meyve mi?

Öncelikle, meyve suyunun genel anlamda (hem evde kendinizin sıkarak hazırladığı, hem de hazır olarak sıkılmış veya nektarlar) kullanılmasını önermiyoruz. Aklınıza hemen “Peki hazırı anladık da, evde tamamen kendimizin hazırladığı şeker veya başka katkı maddesi olmayan meyve sularını da mı önermiyorsunuz?” sorusunun geldiğini tahmin edebiliyoruz. Sorunun cevabı: Kısmen Evet. Kendinizin hazırladığı da dahil meyve suyunun fazla miktarda tüketilmesi önerilmemektedir. Meyve suyu yerine meyvenin kendisini tercih etmenizi öneriyoruz. Özellikle ilk 1 yaş için meyve suyunun kullanılmaması, sağlıklı bir büyüme ve gelişme için önem arz etmektedir. Meyve suyu, meyvenin kendisinin alınmasıyla karşılaştırıldığında; ek hiçbir besleyici değeri olmayıp, ayrıca bir bardak meyve suyu için genellikle bir öğünde alınabilecek tam meyveden daha fazla meyve gerektiğinden dolayı (örneğin 1 bardak meyve suyu ortalama 4 portakal gerekmekte), meyve suyu bir anda hızlı bir şeker yüklemesi yapmaktadır. Meyvenin kendisinin tüketilmesi sayesinde ise, meyve suyunda arındırılmış olan ve bağırsaklar için faydalı lif ve posa alınmaktadır.

Tablo 1: Meyve Suyu Miktar Önerileri

Yaş Gruplarına Göre Meyve Suyu Tüketim Önerileri (Maksimum Alınabilecek Miktar)

İlk 1 Yaş

Meyve suyu bu yaş grubunda kesinlikle önerilmez

1-3 Yaş

Meyve suyu bu yaş grubunda sınırlı olarak önerilebilir, Her gün tüketilmesi önerilmemekle birlikte,

günlük maksimum ½ bardak (125 mL) önerilir

4-6 Yaş

Bu yaş grubunda da yine sınırlandırılması önerilmekle birlikte, günlük maksimum tüketilmesi gereken miktar;

½- ¾ bardak arasıdır (125 mL – 185 mL)

7-18 Yaş

Günlük maksimum tüketilmesi gereken miktar önerisi;

1 bardak ( 250 mL)

Hoşaf ve Komposto?

Komposto, dilimize İtalyanca composto’dan, hoşaf ise Farsça’dan geçmiştir. Komposto meyve veya sebze karışımı, hoşaf ise tatlı su anlamına gelmektedir. Çok fark olmamakla birlikte, taze meyveler ile hazırlanana komposto, kurutulmuş meyve ile yapılana ise hoşaf denmektedir.

Komposto ve hoşaf içeriğinde su ile birlikte meyvenin kendisini de barındırdığından dolayı meyvenin kendisinin de yenilmesini, dolayısıyla posa-lif alımını sağlamaktadır. Fakat, hoşaf ya da komposto yapılırken kaynatılan suya ilave edilerek yumuşaması sağlanan meyvenin bazı özelliklerini kaybetme ihtimali ve de ayrıca hoşaf yapımında kullanılan kurutulmuş meyvelerin kurutulma işlemi sırasında da sülfür gibi ek katkı maddelerinin eklenmesi gibi durumlar açısından yine de bazı riskleri barındırabileceği gerçeği de göz önünde bulundurulmalıdır.

Peki meyve suyu mu yoksa hoşaf/komposto mu tercih edelim?

Sizlere önerilerimiz şu şekilde sıralayabiliriz;

  1. En İdeal Yaklaşım (Yapması zor ama çocuklarınızın sağlığı açısından en doğru olanı) : Mümkünse çocuklarınız su ihtiyacını yalnızca su içerek karşılamasını, meyve ihtiyacını ise doğrudan meyvenin kendisinin tüketilerek karşılanmasıdır.
  2. Önerilebilir Yaklaşım (Yapması çok zor olmayan ama yine de çocuklarınızın alışması gereken, en ideali olmasa da önerilebilir yaklaşım) : Yine çoğunluğun suyun kendisinin içilmesi ile birlikte, çocuğunuz su dışında bir içecek içmek istediğinde, meyve suyu yerine evde hazırlanmış (Şeker katılmadan ya da çok az oranda şekerle hazırlanmış; Tablo-2: Şeker Miktar Önerileri ’ne bakınız) hoşaf ya da komposto verilmesi, meyve ihtiyacının doğrudan meyvenin kendisi ile karşılanması
  3. Zararları En Aza İndirilmiş Yaklaşım (Yapması daha kolay olan fakat, yukarda belirtilen yaklaşımlara göre daha fazla şeker alımı dolayısıyla zararları görece daha yüksek olan yaklaşım) : Su ihtiyacı için suyun kendisi ön planda olmakla birlikte, belirttiğimiz şekilde hazırlanmış hoşaf ya da komposto içmek istemeyen çocuklar için, Tablo-1’de belirtilen şekilde kısıtlamalara uyularak ev yapımı ve ek olarak şeker ilave edilmemiş meyve suyu verilebilir. Burada unutulmaması gereken husus, çocuğunuzun bu durumda belli bir miktar şeker alımı olacağından dolayı diğer kaynaklardan şeker alımını mümkün olduğunca azaltmanız gerektiğidir (Tablo-2: Şeker Miktar Önerileri ’ne bakınız)
  4. Zararlı ve Tavsiye Edilmeyen Yaklaşım (Uygulaması oldukça kolay, tercihin çocuklarınızın istekleri ağırlığında olduğu, kısıtlamaların olmadığı yaklaşım) : Şeker içeren meyve suları, şekerle tatlandırılmış hazır içecekler gibi çocuğunuzu tat ve görsel olarak cezbedebilecek kaynaklar konusunda herhangi bir kısıtlama olmaması durumunda çocuğunuzun sağlıklı büyüme ve gelişmesi büyük zararlar görecek olup bu yaklaşımı kesinlikle önermemekteyiz.

Bu belirtiğimiz önerileri zorluk dereceleri, yarar-zarar dengesine göre bir tablo olarak özetlemek istersek;

Tablo 2: Serinleten İçecek Önerileri (Özet)

Yaz Aylarında Serinleten İçecekler Önerileri

Yaklaşımlar (öneri sırasına göre)

Zorluk Derecesi

Ön Planda Tercih Edilecek İçecek

İkinci Planda Tercih Edilecek İçecek

Muhtemel Yarar / Zararları

En İdeal

Çok zor

Su

Yok

İdeal; “Sıfır” şeker alımı

Önerilebilir

Zor

Su

Hoşaf / Komposto

Yararlı; şeker alımı en aza indirilmiş

Muhtemel Zararlı

Orta

Su

Meyve Suyu

Şeker alımı orta seviyede olabileceği için muhtemel zararlı

Zararlı (Kesinlikle Tavsiye Edilmez)

Kolay

Şekerli içecekler

Şekerli içecekler

Aşırı miktarda şeker alımı ve bunun doğurduğu riskler *

Açıklamalar *: Aşırı miktarda şeker alımının doğurduğu risklerin detaylı olarak anlatıldığı (http://cocuklarsagliklibeslensin.com/2018/01/01/seker-cagimizin-en-riskli-zehiri/) yazımıza bakmanızı öneririr.

Tabi şunu da belirtmekte fayda görmekteyiz. Her ne kadar teorik olarak şeker kullanımını yasaklasak da pratikte işin bu kadar kolay olmadığının da farkındayız. Bizim amacımız çocuklarınızın şeker tüketiminin zararları konusunda aileleri uyararak bu konuda farkındalığı artırmak ve çocuklarınızın şeker tüketimini sizlerin kontrolü altında olabilecek en düşük seviyelerde tutmaya çalışmaktır. Burada sizlere eski yazılarımızda belirttiğimiz ve dilerseniz detaylarını sitemizde yazımızda da bulabileceğiniz (http://cocuklarsagliklibeslensin.com/2018/01/01/seker-cagimizin-en-riskli-zehiri/) günlük tüketilmesi önerilen şeker oranları tablosunu hatırlatmakta fayda görüyoruz.

Tablo 3: Şeker Miktar Önerileri

Günlük alınmaı gereken şeker miktarı ( Maksimum miktar gram/gün)

Yaş Grupları

Kız

Erkek

2-4 yaş

15 gram = 3,5 çay kaşığı

16 gram = 4 çay kaşığı

4-7 yaş

18 gram = 4,5 çay kaşığı

20 gram = 5 çay kaşığı

7-10 yaş

22 gram = 5,5 çay kaşığı

23 gram = 5,5 çay kaşığı

10-13 yaş

24 gram = 6 çay kaşığı

27 gram = 6,5 çay kaşığı

13-15 yaş

27 gram = 6,5 çay kaşığı

32 gram = 8 çay kaşığı

15-19 yaş

28 gram = 7 çay kaşığı

37 gram = 9 çay kaşığı

Sonuç olarak, çocuklarımızın sağlıklı büyüme ve gelişmesi için her zaman ilk planda “Su” tercih edilmeli, yaş grubuna göre önerilen miktarlarda su tüketiminin sağlanması hususunda ebeveynleri olarak onlara örnek olmalıyız. Çocuklarımız su dışında da başka içecek içmek isteyebilirler. Bu durumda vereceğimiz içeceğin şeker içeriğini ön planda tutmak ve ev yapımı, şeker ilavesiz veya çok az şeker ilaveli hoşaf-komposto’nun meyve suyuna göre daha olumlu yanları olabileceği için meyve suyu yerine tercih edilebileceğini, hoşaf ya da kompostonun içilmediği/temin edilemediği durumlarda da ev yapımı meyve sularının yaş grubunda göre belirtilen sınırları geçmemek kaydıyla verilebileceğini belirtmek isteriz.